آنتی اکسیدانت چیست ؟
                                       

معروف ترين جمله اي که در مورد آنتي اکسيدان ها گفته مي شود و معروف ترين تعريفي که از اين ترکيبات مي شود اين بوده است که:

«آنتي اکسيدان ها بدن را رد برابر راديکال هاي آزاد محافظت مي کنند

اما اين راديکال هاي آزاد ديگر چه موجوداتي هستند که بايد با آنها در بدن مقابله کرد؟!

 مثال عيني

سيبي را از وسط دو نصف کنيد و آن را به همين صورت در معرض هواي آزاد و در بشقاب رها کنيد.

پس از مدت زماني نه چندان طولاني رويه هاي اين سيب رنگ طبيعي خود را از دست داده و به حالت قهوه اي در مي آيد.

اگر سيب را در همين حالت رها کنيد اين قهوه اي شدن رنگ آن نيز تشديد خواهد شد ولي اگر مقداري آبليمو به آن بزنيد مشاهده مي کنيد که اين روند قهوه اي شدن سيب رخ نمي دهد و سيب تا مدت ها به صورت تازه و شاداب باقي مي ماند.

علت چيست؟

آنتي اکسيدان هايي که در ليمو و در آب ليمو وجود دارند بر رويه سيب نشسته و از تاثير راديکال هاي آزاد بر آن جلوگيري مي کنند.

تاثير راديکال هاي آزاد

تاثير راديکال هاي آزاد هم در بدن جانداران مشهود است و هم در طبيعت بي جان و نمونه هايي از تاثير اين راديکال ها در طبيعت را به وضوح مي توان ديد.

به پل هاي فلزي و به تيرهاي چراغ برق و به ريل هاي راه آهن نگاه کنيد.

زنگ زدگي هايي که به مرور زمان در اين سازه هاي فلزي ديده مي شود به دليل تاثير راديکال هاي آزاد بر سطوح فلزي است که به صورت زنگ زدگي ديده مي شود.

زنگ زدن فلزات در اثر اکسيد شدن آنها اتفاق مي افتد و نظير اين اتفاق نيز در بدن موجودات زنده رخ مي دهد.

به اين معني که راديکال هاي آزاد سلول هاي بدن را تباه کرده و از بين مي برند و موجب بروز واکنش هاي اکسيداسيون در بدن مي شوند.

با اين تفاوت که زنگ زدگي به آن شکلي که در سازه هاي فلزي ديده مي شود در بدن ديده نمي شود!

ضد زنگ

با اين مقدمه کوتاه که براي تشريح آنتي اکسيدان ها و راديکال هاي آزاد لازم و ضروري بود به اين نکته و به اين نتيجه مي رسيم که آنتي اکسيدان ها در حقيقت ضد زنگ هايي هستند که به بدن و به سلول هاي بدن خود مي زنيم.

همانگونه که ضد زنگ، سازه هاي فلزي را از زنگ زدن محتفظت مي کند آنتي اکسيدان ها نيز بدن آدمي را از گزند راديکال هاي آزاد که سلول ها را اکسيد مي کنند در امان نگه ي دارد.

براي سازه هاي فلزي سنگين و با ارزش که پابرجايي آنها از اهميت ويژه اي برخوردار باشد از ضد زنگ ها و از ترفندهاي پر هزينه و گران قيمتي به منظور جلوگيري از تاثير راديکال هاي آزاد بر اين سازه هاي استفاده مي کنند و همين مسئله نيز پايايي و عمر اين سازه ها را افزايش مي دهد.

همين مسئله نيز در بدن آدمي رخ مي دهد و اگر بدن را غني از آنتي اکسيدان نکرده و با راديکال هاي آزد به مقابله بر نخيزيد روند طبيعي اکسيدن شدن و روند طبيعي فعاليت راديکال هاي آزاد در بدن شما را با سرعت بيشتري پير خواهد کرد ولي زماني که از آنتي اکسيدان ها استفاده کرده و به زبان ساده تر زماني که راديکال هاي آزاد را در بدن خود خنثي مي کنيد مي توان حتي اميد طول عمر را نيز داشت.

در صورتي که آنتي اکسيدان هاي بدن خود را تامين کنيد و با تامين نياز بدن نسبت به آنتي اکسيدان، بدن را از اين ترکيبات بي نياز کنيد در مبارزه با راديکال هاي آزاد نيز موفق خواهد بود و همين مسئله نيز سلامت و حتي طول عمر را براي شما به ارمغان خواهد آورد.

تاثيرات منفي راديکال هاي آزاد

راديکال هاي آزاد که در شيمي نيز به خوبي شناخته شده هستند تاثيرات متعددي بر سلول هاي بدن دارند که از آن جمله مي توان به اين موارد اشاره کرد:

موتاسيون

لازم به توضيح است که اين واژه را در زبان فارسي به جهش ژني نيز ترجمه کرده اند.

جهش ژني ممکن است در خود فردي که دچار اين مشکل مي شود عوارض و تظاهراتي نداشته باشيد اما نسل هاي آينده را تحت تاثير قرار داده و بيماري هايي را در فرزندان و نوادگان و شايد هم نسل هاي بسيار پايين تر سبب مي شود.

تخريب سلول ها

راديکال هاي آزاد همچنين ممکن است موجب تخريب سلول هاي بدن نيز بشود و دليل اصلي پير شدن و فرسودگي بدن نيز همين مسئله تخريب سلول ها در اندام هاي مختلف بوده است.

توحه داشته باشيد که تخريب سلول ها به معني کشتن و از بين بدن آنها نيست بلکه به معني ايجاد تغييرات ناهنجار و غير قابل قبول در آنهاست.

به عبارت ديگر از از تخريب سلولي در بدن جلوگيري کنيم مي توان اميد طول عمر بيشتر را داشت.

کشتن سلول ها

راديکال هاي آزاد همچنين در برخي موارد به کشته شدن سلول ها نيز ختم مي شود.

زماني که سلول ها در اثر تاثير منفي راديکال هاي آزاد در بدن مي ميرند فرد نيز دچار مشکلاتي مي شود که مرگ زودرس يکي از بارزترين آنهاست.

آنتي اکسيدان چيست؟

آنتي اکسيدان ها به ترکيبات شيميايي خاصي اطلاق مي شود که ميزان و شدت اکسيداسيون سلول ها و مولکول هاي زنده را کاهش مي دهند.

اکسيداسيون نيز به واکنش هاي شيميايي خاصي اطلاق مي شود که در جريان اين فرايند، الکترون ها از ماده اي که اکسيد مي شود گرفته شده و به ماده اي که اکسيد مي کند افزوده مي شود.

اين روند نيز موجب تغيير ماهيت جسم اکسيد شده مي گردد و همين تغيير ماهيت نيز گاه به مشکلات عديده اي در بدن جانداران ختم مي شود که در اين مقاله به نمونه هايي از اين مشکلات اشاره خواهيم کرد.

راديکال هاي تبهکار

در پرونده تباه شدن و اکسيد شدن سلول ها که در اين مقاله به آن مي پردازيم متهم رديف اول اين جنايت کسي نيست جز باند تبهکار راديکال هاي آزاد که بايد با آنها مقابله کرد.

گفته مي شود که براي مقابله با اکسيدان ها که راديکال هاي آزاد نيز ناميده مي شوند مي توان از مواد غذايي غني از آنتي اکسيدان ها و يا حتي از فرم مکمل اين ترکيبات استفاده کرد.

مکمل هاي غذايي زيادي هستند که حاوي مقادير قابل توجهي از اين آنتي اکسيدان ها مي باشند و کساني که از مکمل هاي غذايي استفاده مي کنند معمولا از نطر آنتي اکسيدان هاي تامين هستند.

اين قبيل مکمل هاي غذايي بيشتر از اينکه در پرورش اندام مطرح باشد در پيشگيري از بيماري هايي نظير سرطان و بيماري هاي قلبي مورد استفاده قرار گرفته اند.

هشدار

البته اين موضوع را نيز بايد يادآوري کرد که سوء استفاده هايي تحت عنوان پيشگيري از سرطان و بيماري هاي قلبي که رعب و وحشتي عظيم در دل بشر انداخته است نيز مي شود و گاه عصاره هاي علف هرز و ترکيبات صد تا يه غاز به نام مکمل هاي نجات بخش عرضه مي شوند.

آنتي اکسيدان در تغذيه روزانه از اين موضوع نيز نمي توان گذشت که رژيم هاي غذايي متعادل که حاوي مقادير متعادلي از مواد غذايي مختلف و تازه باشد نياز بدن به آنتي اکسيدان ها را برطرف مي کند و در اغلب موارد نيازي به مصرف مکمل نيست.

افرادي هم که تمرينات سنگين و شديد دارند مي توانند رژيم هاي غذايي خود را تقويت کرده و اگر با رژيم هايي غذايي از پس تامين نياز بدن به آنتي اکسيدان ها بر نيامدند آنگاه مي توانند از مکمل هايي که براي اين منظور توليد عرضه مي شود استفاده کنند.

آنتي اکسيدان هاي مکمل

همانگونه که تمامي هم و غم وارد کننده استروئيدها و دارو همچنين تمامي هم و غم توليد کنندگان نمونه هاي قلابي در کارگاه زير زميني استروئيد سازي در ايران منحصرا معطوف به توليد استروئيدهاي حجم آور!!! و رگ ساز!!! بوده است تمامي هم و غم کساني که در عرصه مکمل هاي غذايي فعاليت مي کنند نيز معطوف به کراتين هاي انسولين دار و چربي سوزها و پروتئين هاي حجم آور بوده است!

نتيجه اين شده است که مکمل هاي آنتي اکسيدان در ايران به آن گونه که بايد و شايد شناخته شده نيستند اما حقيقت اين است که اين دسته از مکمل ها در سطح جهاني بسيار پر مصرف بوده و به فراواني نيز در مکمل فروشي ها يافت مي شود.

از اين مکمل ها براي تقويت سيستم ايمني بدن که به طور طبيعي و يا در اثر ابتلا به بيماري هاي مختلف و يا حتي در اثر پرداختن به تمرينات شديد و سنگين حادث مي شود استفاده مي کنند.

استفاده از اين دسته از مکمل ها مخصوصا براي افرادي که در شدت هاي بالا تمرين مي کنند و بيشتر از ديگران در معرض خطر راديکال هاي آزاد قرار دارند مفيد تر خواهد بود.

برخي از بيماري هايي که در بدن انسان رخ مي دهد در اثر تخريب و در اثر از بين رفتن سلول هاي بدن رخ مي دهد که اين دسته از مکمل ها به خوبي از تخريب سلول هاي بدن جلوگيري کرده و از بروز چنين بيماري هايي جلوگيري مي کنند.

 تمرين و راديکال هاي آزاد

تمرين شديد معمولا بر ميزان راديکال آزاد در بدن مي افزايد اما اين موضوع براي افرادي که تغذيه اي سالم داشته و نياز بدن به آنتي اکسيدان هاي را به خوبي تامين مي کنند جاي نگراني نخواهد بود.

به زبان ساده مي توان گقت که با پرداختن به تمرينات شديد ميزان نياز بدن به اکسيژن نيز افزايش مي يابد و بدن نيز اکسيژن بيشتري را مصرف ميکند.

مصرف شدن اکسيژن زياد در بدن نيز به معناي افزايش توليد راديکال هاي آزاد خواهد بود و همين مسئله نيز موجب فروسدگي و از بين رفتن سلول ها و موجب خستگي در بدن مي شود.

بدن در اين شرايط از آنتي اکسيدان هايي که در دورن محيط بدن وجود دارد براي مقابله با اکسيدان ها و راديکال هاي آزاد استفاده مي کند و اگر نياز بدن به اين مواد را به خوبي تامين کنيد مشکلي رخ نمي دهد.

ولي اگر بدن با کمبود آنتي اکسيدان در محيط داخلي مواجه شود نمي توان اميدي به نجات سلول ها از خطر اکسيد شدن داشت.

شايد نکته اميدوار کننده در اين بين اين باشد که تمرينات سنگين و شديد موجب افزايش توان بدن در مقابله با اکسيدان ها نيز مي شود و همين مسئله نيز به داد ورزشکاران مي رسد.

 منابع آنتي اکسيدان ها

اين همه در مورد آنتي اکسيدان ها افاضات ادب کرديم اما اين سوال در ذهن سنگيني مي کند که منظور از آنتي اکسيدان چيست و چه چيزي را به عنوان آنتي اکسيدان مي توان وارد بدن کرد؟

از جمله آنتي اکسيدان هايي که مورد استفاده قرار گرفته و جنگي موفق با راديکال هاي آزاد را در بدن ترتيب مي دهند مي توان به اين موارد اشاره کرد:

نمونه هاي محلول در چربي

ويتامين E

بتاکاروتن

ويتامين A

کو آنزيم Q10

نمونه هاي محلول در آب

ويتامين C

• glutathione peroxidase

کاتالاز

منابع آنتي اکسيدان ها در تغذيه

بسياري از مواد غذايي طبيعي که به فراواني در کشورها ما و در تغذيه طبيعي و سنتي ما نيز يافت مي شود حاوي آنتي اکسيدان ها هستند.

از جمله اين مواد مي توان به سبزجيات، ميوه ها، حبوبات و غيره اشاره کرد که از ارزان قيمت ترين منابع غذايي نيز به شمار مي روند.

اغلب ميوه هايي که مي خوريد اگر سالم و تازه بوده و به صورت طبيعي نيز به عمل آمده باشند حاوي مقادير متنهابهي از آنتي اکسيدان ها هستند و در بين سبزيجات نيز مي توان به اسفناج و فلفل به عنوان دو منبع سرشار از اين ترکيبات اشاره کرد.

از ديگر منابع طبيعي اين ترکيبات مي توان به جو، ذرت و ارزن اشاره کرد که هر سه مورد امروزه از سفره هاي غذايي ما ايرانيان رخت بر بسته است و تجديد نظر در تغذيه مخصوصا در اين زمينه نيز الزامي به نظر مي رسد.

مقادير زيادي از آنتي اکسيدان ها در شکلات و در کاکائو نيز يافت مي شود و کساني که شکلات و کاکائو مي خورند لااقل در اين يک مورد از ديگران پيش هستند.

براي افرادي که طالب نوشيدني ها هستند اين مژده را داريم که قهوه، چايي، چايي سبز از منابعي هستند که براي مقابله با راديکال هاي آزاد بدن را ياري مي دهند.

از ديگر منايع طبيعي آنتي اکسيدان ها مي توان به اين موارد اشاره نمود:

منابع گياهي   • پياز   • زنجبيل   • سير   • پيازچه  • گوجه فرنگي  • هويج   • کلم پيچ   • اسفناج  • سبزيجات برگدار

بروکلي  • گل کلم  • کلم   • نخود فرنگي  • ميوه ها  • انگور  • توت فرنگي  • سيب • گريفروت  • انگور سياه  • پرتقال